eNepal

जनआन्दोलनको मर्मविपरीत तीनवटै प्रज्ञा प्रतिष्ठान गाभिए

अर्थमन्त्री डा. युवराज खतिवडाले मंगलबार संघीय संसदमा प्रस्तुत गरेको आर्थिक वर्ष २०७५/०७६ मा जनआन्दोलन २०६२/०६३ बाट प्राप्त नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, नेपाल संगीत तथा नाट्य प्रज्ञा प्रतिष्ठान र नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठान गाँभ्ने बताएका छन् ।  उनले समान प्रकृतिका संग्रहालयहरुलाई एकीकृत गरी राष्ट्रिय संग्रहालयमा रुपान्तरण गर्ने बजेट भाषणमा उल्लेख गरेका छन् । 

भाषणमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, नेपाल संगीत तथा नाट्य प्रज्ञा प्रतिष्ठान, नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठान र अन्य सांस्कृतिक प्रतिष्ठानहरुलाई एक आपसमा गाँभी एउटै प्रभावकारी संस्था बनाइने उल्लेख गरिएको छ । यसैबीच नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति रागिनी उपाध्यायले फेसबुकमा विगत २०२२ सालदेखि वरिष्ठ कलाकारहरुबाट भएको आन्दोलन र संघर्षबाट प्रज्ञा प्रतिष्ठानको स्थापना भएको उल्लेख गरेकी छन् ।  उनले लेखेकी छन्, ‘कलाकारहरूले प्राप्त गरेको प्रतिष्ठानलाई पुन प्रज्ञा प्रतिष्ठानका पदाधिकारीहरु र सम्बन्धित विज्ञहरुसँग कुनै छलफल र सरसल्लाह विना प्रतिष्ठानहरुलाई गाँभ्ने सरकारको निर्णयको नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठान घोर भत्सर्ना गर्दछ ।

साथै, बजेट भाषणबाट गरिएको यस पश्चगामी निर्णयको बारेमा सरकारले पुनर्विचार गर्न आवश्यक रहेको छ ।’  त्यस्तै नेपाल संगीत तथा नाट्य प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति सरुभक्त श्रेष्ठले फेसबुकमा सरकारको निणर्यप्रति विरोध जनाउँदै प्रज्ञा प्रतिष्ठानका पदाधिकारी र सम्बन्धित क्षेत्रका विज्ञहरूसित कुनै सरसल्लाह नगरी तीन प्रज्ञा प्रतिष्ठानलाई एक बनाउने सरकारी घोषणा ‘अग्रगामी कि पश्चगामी’ !!! विचार होस्, भनेर लेखेका छन् ।  उनले लेखेका छन्, ‘स्मरण रहोस् , जन आन्दोलन–२ को भावना वमोजिम तत्कालीन नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानबाट तीन प्रज्ञा प्रतिष्ठान जन्मेका थिए ।’ सरकारले प्रतिष्ठानहरु गाँभ्नेबारे आफूहरुसँग सल्लाह नगरेको प्रतिक्रिया नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेतीले दिएका छन् ।  कलाकार एनबी गुरुङले नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानको बेथितिका कारण प्रतिष्ठान गाँभ्ने कुरा आएको तर यसलाई कलाकारले नमान्ने बताएका छन् । 

राजा महेन्द्रले नेपालमा २०१४ सालमा प्रज्ञा प्रतिष्ठान गठन गरेका थिए । यो प्रतिष्ठान भएपश्चात् लामो समयसम्म ललितकला र संगीत तथा नाट्य विधा जहिले पनि साहित्यकारको प्रभुत्वमा दबिएर बस्न बाध्य भएका थिए ।  संगीत, नाटक तथा ललितकलालाई संस्थागत विकासमा तत्कालीन प्रतिष्ठानका पदाधिकारीले चासो नदिएपछि कलाकारले लामो समयदेखि संघर्ष गर्दै आएका थिए ।  २०२२ सालमा तत्कालीन युवराज वीरेन्द्र शाहको अध्यक्षमा ललितकला सम्बन्धी स्वायत्त संस्थाका रुपमा नेपाल ललितकला संस्था (नाफा) को स्थापना भएको थियो । जुन संस्था३४ साल जेठ २४ गते तत्कालीन रोयल नेपाल एकेडेमीमा गाँभिएको थियो । यसको विरोधमा कलाकारले लामो समयसम्म आन्दोलन गरे र तीन वटा छुट्टाछुट्टै प्रतिष्ठान बन्ने बाटो खुलेको थियो । 

स्रष्टाहरुको निरन्तरको आन्दोलन तथा २०६२/०६३ को जनआन्दोलन र त्यसको म्यान्डेड अनुसार तीन वटा प्रतिष्ठान स्थापना भएका थिए । सरकारले २०६४ साल भदौ ३१ गते तीन वटा प्रतिष्ठान गठनसम्बन्धी ऐन पारित गरेर प्रतिष्ठान गठनको बाटो खोलेको थियो । यही ऐनका आधारमा तीन वटा प्रतिष्ठान गठन भई कार्यसम्पादन हुँदै आएका थिए । प्रतिष्ठानले संघीयता, राज्यको आवश्यकता र स्रष्टाको मर्मअनुरुप काम गर्न नसकेको यथार्थ भए पनि उनीहरुको कार्यक्षमतामाथि प्रश्न उठाउँदै प्रतिष्ठानलाई गाभ्ँने काम कदापि अग्रमगामी हुन सक्दैन ।

यो सरासर पञ्चायतभन्दा पनि पछाडि फर्कने कार्य हो । प्रतिष्ठानमा नियुक्ति गरिएका व्यक्तिका विषयलाई लिएर सरकारले यो निर्णय गरेको हो भने त्यसको भागिदार पनि सरकार नै हो । प्रतिष्ठानमा जग्गा दलाल, क्षेत्रगत र विषयगत ज्ञान नभएका अप्राज्ञिक व्यक्तिलाई छान्ने काम पनि सरकार र पार्टीले नै गरेका हुन् । 

उनीहरुले आफ्ना आफन्त, आसेपासेलाई नियुक्ति दिने अनि त्यसको भागिदार सांस्कृतिक क्षेत्रलाई बनाउने कुकृत्य सरकारले बजेट भाषणमार्फत गरेको छ । असक्षम र भ्रष्ट मानसिकता भएका व्यक्तिलाई लैजाने राजनीतिक दल र सरकारले उनीहरुले गरेका भ्रष्ट कामको जिम्मा समेत लिनुपर्दछ ।  प्रतिष्ठान गाँभ्ने विषय संघीयताको मर्मविपरीत रहेको छ । पहुँचमा नपुगेकालाई पहुँचमा पुर्याउने, अवसर नपाएकालाई अवसर दिने, आफ्नो पहिचानलाई स्थापित गर्न नागरिकलाई अगाडि बढ्ने वातावरण संघीयतामा हुने भएकाले सरकारको यो निर्णय कदापि उचित छैन र यसलाई सच्याउनुपर्नेमा स्रष्टाहरुको जोड रहेको छ ।   

साभार

Related posts

सुरु भयो धमाका २०७९ अष्ट्रेलिया टूर, सात शहरमा कार्यक्रम हुँदै

Manoj Poudyal

काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयरमा स्वतन्त्र उम्मेदवार वालेन्द्र साहको अग्रता कायमै

Manoj Poudyal

दिदीबहिनी समाज भिक्टोरीयाले यस बर्षको अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस बिशेष तरिकाले मनायो

Manoj Poudyal

विदेशबाट नेपाल आउने स्वदेशी तथा विदेशीसँग खोप कार्ड भए पीसीआर रिपोर्ट नचाहिने

Manoj Poudyal

अभिनेता पल शाह आफैं प्रहरीसमक्ष उपस्थित हुँदै

Manoj Poudyal

न्याभ एक्सिलेन्सी अवार्ड हुँदै, मनोनयन फारम भर्ने अन्तिम मिती ६ मार्च सम्म

Manoj Poudyal