eNepal

लसुन खेती गर्ने तरिका

सँसार भरिमै गानो बालीमा प्याज पछि दोस्रो मुख्य बालीको रुपमा पर्दछ । लसुन विशेष गरी मसला बालीकै रुपमा प्रयोग गरिन्छ । तरकारी, अचार, चटनी, मासुको स्वाद बढाउन लसुनको प्रयोग हुन्छ । विदेशतिर यसको सुख्खा धुलो बनाएर प्रयोग गर्ने प्रचलन बढी रहेको छ । स्वादिष्ट परिकार मःमः को मुख्य मसला नै लसुन हो । पौष्टिकताको हकमा सबै गानो बाली मध्ये लसुन बढी पौष्टिक छ । यो कार्बोहाइड्रेट, प्रोटिन, फसफोरस, एसकरबिक एसिडको राम्रो स्रोत हो ।
लसुन एक औषधी बाली पनि हो । जैविक खेती प्रणालीमा खेतीको बीचबीचमा लसुन लगाउनाले कीराहरु भाग्दछन् भनिन्छ । लसुनका १–३ केस्रा खाली पेटमा पानीसँग खाँदा जोर्नीहरु दुख्ने रोगमा फाईदा पुग्दछ भन्ने रिपोर्ट छ र यसले रगतमा बढेको कोलेस्ट्रोल ट्राङग्लिसराइडलाई पनि समान्य गराउंदछ । ५० ग्राम जति तोरीको तेलमा ४/५ लसुनका केस्रा फुराएर/डढाएर एउटा भाँडोमा राखी आवश्यकता अनुसार ढाड, कम्मर वा अन्य देखेको भागमा प्रयोग गर्दा विशेष लाभ हुन्छ ।
तराईदेखि उच्च पहाडसम्म यो बाली खेती गर्न सकिन्छ तर भौगोलिक क्षेत्र अनुसार लसुनका खेती गरीने जातहरु फरक हुन्छन् । लसुन उत्पादन गर्दा जमिन तयारी खर्च न्यूनीकरण गर्न सकेमा उत्पादन लागतमा कटौती गरी प्रतिस्पर्धी रुपमा मूल्य निर्धारण गर्न मद्दत पुग्छ । धानबाली लगाएको स्थानमा धान काटीसकेपछि खनजोत नगरीकनै लसुन लगाउन सकिन्छ ।
खनजोत बिना लसुन खेती गर्ने प्रविधि पश्चिम तराईका नेपालका बर्दिया र कैलाली जिल्लाका स्थानीय थारु समुदायका कृषकहरुले अपनाउँदै आएका छन । यो प्रविधिको सुरुवात झण्डै १५ बर्ष अघिदेखि नै भएको र पछिल्ला केही बर्षहरुमा यो विस्तारित हुदै गएको देखिन्छ । कृषकहरुको अनुभवमा यस प्रविधिबाट ठूलो आकारको गानो र केस्रा भएको लसुन उत्पादन गर्न सकिन्छ ।
ठूलो आकारका चाईनिज लसुनले नेपाली बजारमा ग्राहकको मन जित्न सफल भएको देखिन्छ । ठूलो आकारका लसुनको बजार माग बढी रहेको र यसले मूल्य समेत अधिक पाउने गरेको छ । तसर्थ लसुनको बजार विस्तारका लागि प्रतिष्पर्धी मूल्यका अतिरिक्त यसको आकार र गुणस्तरमा पनि ध्यान दिनु पर्ने देखिन्छ । शुन्य खनजोत प्रविधिबाट लसुन खेती हाल पश्चिम तराई क्षेत्रमा हुने गरेकोमा सिँचाइ सुविधा भएका पूर्वी तराई तथा मध्य पहाडसम्म यो प्रविधिबाट लसुन खेती विस्तार गर्न सकिने प्रवल संभावना देखिन्छ ।
जातहरु:
मार्फा लोकल, पठाने लोकल, गोरामे चउर नेपालमा लोकप्रिय स्थानीय जातका लसुन हुन। त्यस्तै एग्री फाउण्ड सेतो, यमुना सेफद, जि-५०, जि-५१, जि-२८२, एग्री फाउण्ड पार्वती, पन्जाब लसुन केही आयातित लसुनका जात हुन।
हावापानी:
लसुन एक फराकिलो हावापानी अर्थात तराईदेखि उच्च हिमालसम्म खेती गर्न सकिने बाली हो । यसको लागि अत्यधिक गर्मी र अति चिसो दुवै हावापानी त्यति ठिक हुँदैन । धेरै लामो दिन र धेरै गर्मीमा लसुन रोपेमा लसुनका गानो बच्न सक्दैन । तर गानो बन्नका लागि लामो दिन र उच्च तापक्रम (विरुवा बढने भन्दा) चाहिन्छ ।
तापक्रम :
गानो बन्नका लागि २५–३० सें तापक्रम उपयुक्त हुन्छ । १०–१५ सें मा वनस्पितक वृद्धि हुन्छ भने तापक्रम २० सें भन्दा माथि लागेपछि गानोको विकास सुरु हुन्छ ।
प्रकाश अवधि :
गानोको सुरुवात, बृद्धि विकासका लागि प्रकाश अवधि १२ घण्टा वा भन्दा बढी हुनु आवश्यक छ ।
लसुन प्रसारण :
लसुन वानस्पितिक प्रसारण गरिने मसला बाली हो । फूल फुले पनि बीउ नलाग्ने भएकोले लसुनको केस्रा बाट नै प्रसारण गरिन्छ । हामी कहाँ स्वस्थ्य ठुला गाना बीउका लागि छुटयाउने चलन छैन यो राम्रो होइन । अतः रोग कम लाग्ने, स्वस्थ्य, ठुला, आकर्षक गानाको बोटमै छनौट गरी बीउका लागि भण्डारण गर्नु पर्दछ । गानाबाट बाहिर टाँसिएका केस्रा, साना केस्रा र भित्र पट्टिको लाम्चो केस्रा हटाई बाँकी राम्रा , ठुला केस्रा लगाउनुपर्छ । सानो केस्रा कम मलिलो नराम्रो माटोमा लगाउँदा केस्रा बिहिन गानो बन्छ । राउण्ड अर्को बर्ष लगाउन सकिन्छ । तर ख्याल गर्नु पर्नेै कहिले पनि उच्च पहाडबाट ल्याएको लसुन तराईमा लगाउनु हुँदैन । भोटे टाईपका लसुनको पनि तराईमा गानो लाग्दैन ।
माटो :
लसुनका लागि पानी नजम्ने खुकुलो दोमट माटो उत्तम हून्छ । कडा माटोमा गानो राम्ररी फस्टाउन सक्दैन । प्राराङगारिक पदार्थ प्रसस्त भएको ६–७ पि।एच भएको माटो राम्रो हुन्छ ।
मलखाद :
लसुनलाई प्राराङगारिक मल प्रसस्त चाहिने भएकोले ३० टन राम्ररी पाकेको गोठे वा कम्पोष्ट मल प्रति हेक्टर लसुन धानको जाँजमा रोपी सकेपछि प्रयोग गर्नु पर्दछ । मलको हकमा प्रति हेक्टर १२०ः८०ः८० केजी नाईट्रोजन, फसफोरस र पोटास सिफारिस गरिएको छ । जस अनुसार, ९.६ केजी युरिया, ८.७ केजी डिएपी र ६.७५ केजी, म्युरेट अफ पोटास प्रति रोपनी लसुन रोप्नु अगावै बाँझो जमिनमा प्रयोग गरिन्छ ।
बाली लगाउने समय :
तराई : असोज १५ देखि कार्तिक १५ सम्म
मध्य पहाड : कार्तिक महिना भर
लगाउने दुरी : १५ गुणा १५ सेमी
बीउ दर : ५००–६०० केजी प्रति हेक्टर (२५ देखि ३० केजी प्रति रोपनी)
सिँचाई र गोडमेल :
लसुन पानी जमेको र सुख्खा दुवै सहन सक्दैन । साधारण चिस्यान गानो तयार नहुन्जेल चाहिन्छ । गानो लाग्ने र बढने बेलामा चिस्यान कम भए उत्पादन घटछ । गानो लागि सकेपछि बढी चिस्यान भएमा केस्राहरु पलाई गानाको गुणस्तर घटछ ।
लसुन लगाएको ठाउँ झारपात मुक्त हुनु पर्छ । बिना खनजोत लगाइएकोले कुटो कोदालोले खन्न सम्भव नभएको छापो माथि आएका झारपातलाई हातैले उखेली हटाउनुपर्दछ । प्राय पहिलो गोडालाई लगाएको २५र३० दिनपछि दोस्रो गोडाई ५०र६० दिनपछि गरिन्छ ।त्यसपछि पनि आवश्यकता अनुसार झार निकालीरहनु पर्दछ ।
लसुन खन्ने र क्युरिङग :
लसुनको गानो तयार भएपछि लसुनको बोट पहेलिंई भुइमा ढल्न थाल्छन् । गानो राम्ररी तयार नहुँदै गानो खनेमा भण्डारणमा छिटटै कुहिन र गानोको गुणस्तर कम हुन जान्छ । यदी तयार भएको गानो समयमै नखने गानाहरु फुटने र केस्रा पुन पलाउन थाल्दछन् । लसुन खनेपछि खेतमै गानालाई बोटले छोपी सुकाई सम्पूर्ण बोट सुकेपछि छाया र हावामा राम्ररी सुकाई थन्काउनेले भण्डारण राम्रो हुन्छ ।
स्रोत : कृषि ज्ञानकेन्द्र

Related posts

एनआरएनए भिक्टोरियाको अध्यक्षमा मणिरत्न सापकोटाको उम्मेद्वारी

Manoj Poudyal

घर किन्दै वा बनाउँदै हुनुहुन्छ भने बिल्डीङ इन्सपेक्सनले महत्व भुमीका खेल्दछ: डा. युगेन्द्र रेग्मी

Manoj Poudyal

लोकल स्पोर्टिङ्ग क्लब ब्लड च्यालेन्ज प्रोग्राममा रोयल वेस्टर्न्स क्लबले पायो यस्तो सफलता

Manoj Poudyal

एएनएमसीको वार्षीक साधारण सभा आउँदो आईतबार, गएको दुई बर्षमा भए यस्ता उदाहरणीय काम

Manoj Poudyal

आउँदो ४ सेप्टेम्बरका दिन मेल्बर्नमा गौरा पर्व मनाइदै

Manoj Poudyal

सुरु भयो धमाका २०७९ अष्ट्रेलिया टूर, सात शहरमा कार्यक्रम हुँदै

Manoj Poudyal

Notice: ob_end_flush(): failed to send buffer of zlib output compression (0) in /home/enepal/public_html/wp-includes/functions.php on line 5349